Об сарчашмаи ҳаёт, асоси рушди устувори ҷомеа ва яке аз муҳимтарин неъматҳои табиат мебошад. Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун кишвари дорои захираҳои бузурги обӣ дар ҳалли масъалаҳои глобалии марбут ба об нақши муҳим мебозад. Дар ин самт хизматҳои Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бисёр назаррас мебошанд.
Бо ташаббусҳои Пешвои миллат масъалаҳои вобаста ба ҳифзи захираҳои об, истифодаи оқилонаи онҳо ва таъмини аҳолии ҷаҳон бо оби тозаи нӯшокӣ борҳо дар сатҳи байналмилалӣ матраҳ гардидаанд. Бо пешниҳоди Тоҷикистон “Соли байналмилалии оби тоза 2003”, Даҳсолаи байналмилалии амал “Об барои ҳаёт” (2005–2015), “Соли байналмилалии ҳамкорӣ дар соҳаи об 2013” ва Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор» (2018–2028) аз ҷониби Созмони Милали Муттаҳид қабул гардидаанд.
Ин ташаббусҳо Тоҷикистонро ҳамчун кишвари пешсаф дар пешбурди рӯзномаи ҷаҳонии об муаррифӣ намуда, саҳми арзандаи кишварро дар ҳалли мушкилоти вобаста ба об дар сатҳи байналмилалӣ нишон медиҳанд. Захираҳои азими обии Тоҷикистон, аз ҷумла пиряхҳо, дарёҳо ва кӯлҳои баландкӯҳ, барои таъмини амнияти обии минтақа ва ҷаҳон аҳамияти калон доранд.
Яке аз чунин ганҷҳои нодири табиат, ки дорои захираи бузурги оби ширин мебошад, Кӯли Сарез аст. Ин кӯл бо таърихи ғайриоддӣ, обҳои мусаффо ва аҳамияти муҳими илмӣ ва экологӣ яке аз мавзеъҳои нодири табиии Тоҷикистон ба шумор меравад. Аз ин рӯ, омӯзиш, ҳифз ва муаррифии Кӯли Сарез ҳамчун мероси гаронбаҳои миллӣ аҳамияти хос дорад.
Кӯли Сарез, ки яке аз нодиртарин ва зеботарин кӯлҳои ҷаҳон мебошад, дар байни кӯҳҳои сарбафалаккашидаи ВМКБ, ки онро «Боми ҷаҳон» низ меноманд, ҷойгир аст. Ин кӯл бо обҳои мусаффо, манзараҳои афсонавӣ ва таърихи нотакрораш на танҳо барои Тоҷикистон, балки барои тамоми ҷаҳон аҳамияти бузурги илмӣ, экологӣ ва сайёҳӣ дорад. Кӯли Сарез яке аз ҷавонтарин кӯлҳои табиии ҷаҳон буда, дар натиҷаи як офати азими табиӣ ба вуҷуд омадааст.
Имрӯз Сарез ҳамчун яке аз рамзҳои табиати нотакрори Тоҷикистон шинохта шуда, диққати олимон, сайёҳон ва муҳаққиқони зиёдеро ба худ ҷалб мекунад. Обҳои шаффоф, ҳавои тоза ва муҳити кӯҳистонии он ба ҳар бинанда таассуроти фаромӯшнашаванда мебахшанд.
Кӯли Сарез дар шарқи Тоҷикистон, дар ҳудуди Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон ҷойгир мебошад. Он дар водии дарёи Мурғоб, ки яке аз шохобҳои дарёи Бартанг мебошад, воқеъ гардидааст.
Баландии кӯл аз сатҳи баҳр тақрибан 3263 метрро ташкил медиҳад. Дарозии кӯл зиёда аз 75 километр буда, чуқурии он дар баъзе ҷойҳо ба зиёда аз 500 метр мерасад. Ҳаҷми умумии оби кӯл беш аз 17 километри мукаабро ташкил медиҳад.
Кӯлро қаторкӯҳҳои баланд ва санглох иҳота кардаанд. Азбаски роҳ ба ин минтақа душворгузар аст, табиати атрофи кӯл то имрӯз қариб дар шакли аслии худ нигоҳ дошта шудааст. Маҳз ҳамин хусусият Сарезро ба яке аз ҷойҳои ҷолиби сайёҳӣ ва тадқиқотии Тоҷикистон табдил додааст.
Таърихи пайдоиши Кӯли Сарез бо яке аз бузургтарин заминларзаҳои асри XX алоқаманд мебошад.
Шаби 18 феврали соли 1911 дар минтақаи Помир заминларзаи шадиде ба амал омад. Қувваи ин заминларза хеле бузург буд ва дар натиҷаи он қисми азими кӯҳ фурӯ рехта, водии дарёи Мурғобро маҳкам кард.
Дар натиҷаи ин ҳодиса сарбанди азими табиӣ ба вуҷуд омад, ки имрӯз онро Сарбанди Усой меноманд. Баландии ин сарбанд тақрибан 567 метр буда, яке аз баландтарин сарбандҳои табиии ҷаҳон ба ҳисоб меравад.
Бар асари баста шудани маҷрои дарё об ҷамъ шуда, тадриҷан кӯли нав ба вуҷуд омад. Ин кӯл номи Сарезро гирифт, зеро деҳаи Сарез, ки дар ин минтақа ҷойгир буд, пурра зери об монд.
Пайдоиши кӯли Сарез намунаи нодири ташаккули кӯлҳои табиӣ дар ҷаҳон мебошад. Аз ин рӯ, он ҳамеша мавриди омӯзиши олимони соҳаҳои геология, гидрология ва сейсмология қарор дорад.
Яке аз хусусиятҳои асосии Кӯли Сарез оби ниҳоят шаффоф ва мусаффои он мебошад.
Азбаски дар минтақаи кӯл корхонаҳои саноатӣ ва манбаъҳои ифлоскунанда вуҷуд надоранд, оби кӯл покии табиии худро нигоҳ доштааст. Дар баъзе ҷойҳо шаффофияти об ба чандин метр мерасад.
Оби кӯл асосан аз ҳисоби пиряхҳо, чашмаҳои кӯҳӣ ва боришоти атмосферӣ пур мешавад. Ин об аз моддаҳои зараровар қариб озод буда, барои муҳити зист аҳамияти калон дорад.
Ранги об вобаста ба нурҳои офтоб аз кабуди равшан то фирӯзагии дурахшон тағйир меёбад. Ҳангоми тамошои кӯл инсон эҳсос мекунад, ки об бо осмони соф якҷоя гардидааст.
Зебоии обҳои мусаффои Сарез онро ба яке аз ҷойҳои нодири табиӣ дар Осиёи Марказӣ табдил додааст.
Кӯли Сарез дорои аҳамияти бузурги илмӣ, экологӣ, иқтисодӣ ва фарҳангӣ мебошад.
Сарез ҳамчун лабораторияи табиии омӯзиши равандҳои геологӣ ва гидрологӣ хизмат мекунад. Олимон дар ин ҷо таъсири заминларзаҳо, ҳаракати кӯҳҳо ва ташаккули кӯлҳои табииро меомӯзанд.
Кӯл қисми муҳими экосистемаи ВМКБ мебошад. Оби он муҳити мусоид барои наботот ва ҳайвоноти кӯҳистон фароҳам меорад. Ҳифзи ин манбаи об барои нигоҳдории мувозинати экологӣ аҳамияти калон дорад.
Кӯли Сарез захираи бузурги оби ширин ба ҳисоб меравад. Дар шароити тағйирёбии иқлим ва камшавии манбаъҳои об чунин захираҳо барои ояндаи инсоният аҳамияти махсус доранд.
Сарез яке аз рамзҳои табиии Тоҷикистон мебошад. Он ифтихори миллӣ буда, дар муаррифии кишвар дар арсаи байналмилалӣ нақши муҳим мебозад.
Имрӯз Кӯли Сарез яке аз ҷолибтарин маконҳои сайёҳии Тоҷикистон ба ҳисоб меравад.
Сайёҳоне, ки ба ин минтақа сафар мекунанд, метавонанд аз манзараҳои нодири кӯҳистон, ҳавои тоза ва оромии табиат баҳра баранд. Дар атрофи кӯл имкониятҳои хуб барои сайёҳии кӯҳнавардӣ, аксбардории табиат, омӯзиши геология, экспедитсияҳои илмӣ ва саёҳатҳои экологӣ вуҷуд доранд. 
Роҳ ба кӯл аз тариқи водии Бартанг мегузарад. Гарчанде сафар душвор бошад ҳам, манзараҳои нотакрори кӯҳҳои ВМКБ ҳамаи мушкилотро ҷуброн мекунанд.
Бисёр сайёҳони хориҷӣ маҳз барои дидани Сарез ба Тоҷикистон меоянд. Онҳо ин кӯлро яке аз зеботарин кӯлҳои кӯҳистонии ҷаҳон арзёбӣ мекунанд.
Табиати атрофи Сарез бисёр рангоранг ва ҷолиб аст.
Дар нишебиҳои кӯҳҳо растаниҳои кӯҳистонӣ мерӯянд. Дар минтақа намудҳои гуногуни ҳайвонот, аз ҷумла бузи кӯҳӣ, гург, рӯбоҳ ва баъзе паррандагони нодир зиндагӣ мекунанд.
Фасли тобистон ҳаво нисбатан мулоим буда, барои сафар мусоид аст. Дар фасли зимистон минтақа пурра зери барф монда, ҳарорати ҳаво хеле паст мешавад.
Манзараҳои субҳгоҳӣ ва шомгоҳии кӯл, ки нури офтоб дар рӯи об инъикос меёбад, аз зеботарин манзараҳои табиии Тоҷикистон ба шумор мераванд.
Бо мақсади нигоҳ доштани ин мероси нодири табиӣ чораҳои гуногун андешида мешаванд. Мутахассисон пайваста ҳолати сарбанди Усой ва сатҳи оби кӯлро назорат мекунанд. Инчунин барномаҳои байналмилалӣ барои омӯзиш ва ҳифзи кӯл амалӣ мегарданд.
Барои рушди сайёҳӣ ва муаррифии Тоҷикистон зарур аст, ки Кӯли Сарез бештар тарғиб карда шавад.
Роҳҳои асосии тарғиб ин омода кардани филмҳои мустанад ва барномаҳои телевизионӣ, нашри мақолаҳо ва китобҳои илмӣ-оммавӣ, рушди сайёҳии экологӣ ва кӯҳӣ, ташкили конфронсҳои байналмилалӣ, пешниҳоди Сарез ҳамчун яке аз мӯъҷизаҳои табиии ҷаҳон, ҷалби ҷавонон ба омӯзиш ва ҳифзи табиати минтақа, инчунин рушди инфрасохтори сайёҳӣ дар минтақаҳои наздик мебошад. 
Тарғиби дурусти Сарез метавонад шумораи сайёҳони дохилӣ ва хориҷиро зиёд намуда, ба рушди иқтисоди минтақа мусоидат намояд.
Кӯли Сарез яке аз нодиртарин офаридаҳои табиат дар Тоҷикистон ва ҷаҳон мебошад. Ин кӯл дар натиҷаи заминларзаи бузурги соли 1911 пайдо шуда, имрӯз ҳамчун захираи бузурги оби ширин, маркази муҳими илмӣ ва мавзеи ҷолиби сайёҳӣ шинохта мешавад.
Обҳои мусаффо, манзараҳои дилфиреб, кӯҳҳои сарбафалаккаш ва таърихи ғайриоддии он ба ҳар як меҳмон таассуроти амиқ мебахшанд. Ҳифз ва тарғиби Кӯли Сарез вазифаи ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон мебошад, зеро ин кӯл қисми арзишманди мероси миллӣ ва табиии кишвари азизамон аст.
Кӯли Сарез — рамзи қудрати табиат, сарвати обии Тоҷикистон ва гавҳари нодири ВМКБ мебошад.
Сардори РВКД дар минтақа 
ва ноҳияи Рашт генерал-майори милитсия 
Фатозода Абдусатор Абдуқаҳор