Ҷумҳурии Тоҷикистон аз лиҳози захираҳои табиӣ, гуногунии биологӣ ва манзараҳои нотакрори кӯҳӣ яке аз кишварҳои нодири ҷаҳон ба ҳисоб меравад. Кӯҳҳои осмонбӯс, пиряхҳои азим, кӯлҳои мусаффо, дарёҳои пуртуғён ва олами ғании набототу ҳайвонот Тоҷикистонро ба як гӯшаи воқеан зебои табиат табдил додаанд. Ҳифзи ин сарватҳои бебаҳо яке аз вазифаҳои муҳими давлат ва ҷомеа маҳсуб мешавад. Бо ҳамин мақсад дар кишвар як қатор мамнуъгоҳҳо, боғҳои миллӣ ва парваришгоҳҳо ташкил карда шудаанд. Дар байни онҳо Мамнуъгоҳи давлатии табиии Зоркӯл мавқеи махсусро ишғол менамояд. ‎Мамнуъгоҳи Зоркӯл дар минтақаи баландкӯҳи ВМКБ ҷойгир буда, яке аз муҳимтарин марказҳои ҳифзи табиат дар Тоҷикистон ва Осиёи Марказӣ ба шумор меравад. Ин минтақа дорои арзиши бузурги экологӣ, илмӣ, иқтисодӣ ва сайёҳӣ мебошад. Дар ҳудуди мамнуъгоҳ намудҳои нодири ҳайвонот, растаниҳо ва парандагон зиндагӣ намуда, муҳити табиии онҳо таҳти муҳофизати давлат қарор дорад. ‎Дар шароити тағйирёбии иқлим, афзоиши таъсири инсон ба муҳити зист ва камшавии гуногунии биологӣ аҳамияти мамнуъгоҳҳо рӯз аз рӯз бештар мегардад. Мамнуъгоҳи Зоркӯл намунаи равшани муносибати оқилона ба табиат ва ҳифзи мероси табиӣ барои наслҳои оянда мебошад. ‎Таъсиси мамнуъгоҳҳо дар ҷаҳон аз зарурати ҳифзи табиат ва нигоҳдории намудҳои нодири ҳайвоноту растаниҳо сарчашма мегирад. Дар Тоҷикистон низ масъалаи муҳофизати муҳити зист аз солҳои аввали рушди давлатдорӣ аҳамияти калон пайдо намуд. ‎Мамнуъгоҳи давлатии табиии Зоркӯл соли 1972 таъсис дода шуд. Ҳадафи асосии таъсиси он муҳофизати экосистемаҳои баландкӯҳи ВМКБ, нигоҳдории захираҳои обӣ, ҳифзи ҳайвоноти нодир ва таъмини шароити мусоид барои рушди тадқиқотҳои илмӣ буд. ‎Минтақаи Зоркӯл аз қадим ҳамчун яке аз гӯшаҳои нодири табиати Помир шинохта мешуд. Бойигарии ҳайвоноту наботот, мавҷудияти кӯли бузурги баландкӯҳӣ ва аҳамияти байналмилалии минтақа зарурати таъсиси мамнуъгоҳро ба миён овард. Пас аз ба даст овардани Истиқлоли давлатии Тоҷикистон таваҷҷуҳ ба ҳифзи табиат боз ҳам бештар гардид. Давлат барои нигоҳдории мамнуъгоҳҳо ва истифодаи оқилонаи захираҳои табиӣ чораҳои муассир андешид. Имрӯз Зоркӯл яке аз минтақаҳои муҳими ҳифзи муҳити зист дар кишвар ба ҳисоб меравад. ‎Мамнуъгоҳи Зоркӯл дар ноҳияи Мурғоби Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон ҷойгир шудааст. Ин минтақа дар қисми шарқии Тоҷикистон воқеъ буда, аз сатҳи баҳр зиёда аз 4000 метр баландӣ дорад. ‎Маркази асосии мамнуъгоҳро кӯли Зоркӯл ташкил медиҳад. Ин кӯли зебо дар байни қаторкӯҳҳои азими Помир ҷой гирифта, яке аз баландтарин кӯлҳои табиии ҷаҳон маҳсуб мешавад. Дарозии кӯл зиёда аз 25 километр ва паҳноии он то 3–4 километрро ташкил медиҳад. ‎Табиати атрофи кӯл бо манзараҳои афсонавӣ фарқ мекунад. Кӯҳҳои барфпӯш, даштҳои васеи баландкӯҳӣ, чашмаҳои мусаффо ва ҳавои тоза ба ин минтақа ҳусни хоса мебахшанд. ‎Иқлими минтақа хеле сахт аст. Зимистонҳои тӯлонӣ ва сарди шадид, тобистонҳои кӯтоҳ ва ҳарорати паст хусусияти асосии иқлими Зоркӯл мебошанд. Бо вуҷуди чунин шароити вазнин, табиат тавонистааст муҳити беназири худро нигоҳ дорад. ‎‎Кӯли Зоркӯл яке аз муҳимтарин объектҳои табиии Тоҷикистон мебошад. Номи кӯл аз калимаҳои «зор» ва «кӯл» гирифта шуда, маънои кӯли бузургро дорад. Аз қадим ин кӯл ҳамчун сарчашмаи ҳаёт барои ҳайвонот ва парандагони минтақа хизмат мекард. Оби мусаффо ва табиати атрофи он шароити мусоидро барои зиндагии намудҳои гуногуни мавҷудоти зинда фароҳам меорад. ‎Кӯл яке аз сарчашмаҳои муҳими обии минтақа мебошад. Обҳои он софу шаффоф буда, аз пиряхҳо ва чашмаҳои кӯҳӣ ғизо мегиранд. ‎Кӯли Зоркӯл на танҳо аҳамияти экологӣ дорад, балки қисми муҳими таъриху фарҳанги сокинони ВМКБ низ ба ҳисоб меравад. ‎‎Мамнуъгоҳи Зоркӯл дар нигоҳдории тавозуни экологӣ нақши муҳим мебозад. Он муҳити табиии ҳайвоноти нодирро муҳофизат намуда, барои нигоҳ доштани гуногунии биологӣ мусоидат мекунад. ‎Ин минтақа ҳамчун захираи муҳими обӣ хизмат намуда, дар таъмини устувории экосистемаҳои атроф саҳми назаррас дорад. Ҳифзи Зоркӯл маънои ҳифзи сарчашмаҳои обӣ, наботот ва ҳайвоноти нодири Тоҷикистонро дорад. ‎Дар шароити тағйирёбии иқлим аҳамияти чунин минтақаҳои муҳофизатшаванда боз ҳам бештар мегардад. Онҳо ҳамчун лабораторияҳои табиӣ барои омӯзиши равандҳои экологӣ хизмат мекунанд. ‎‎Мамнуъгоҳи Зоркӯл макони зисти даҳҳо намуди ҳайвоноти нодир мебошад. Дар байни онҳо ҷойгоҳи махсусро Паланги барфӣ ишғол мекунад. ‎Паланги барфӣ яке аз ҳайвоноти камёфттарини ҷаҳон буда, рамзи табиати кӯҳистонии Осиёи Марказӣ маҳсуб мешавад. Ин ҳайвони зебо дар қуллаҳои баланд ва минтақаҳои дастнорас зиндагӣ мекунад. Камшавии шумораи он дар ҷаҳон боиси ба Китоби Сурхи байналмилалӣ ворид шудани ин намуд гардидааст. ‎Дар мамнуъгоҳ инчунин Гӯсфанди Марко Поло зиндагӣ мекунад. Ин ҳайвон бо шохҳои азими худ машҳур буда, яке аз рамзҳои олами ҳайвоноти Помир ба ҳисоб меравад. ‎Ғайр аз ин, дар ҳудуди мамнуъгоҳ бузи кӯҳӣ, гург, рӯбоҳ, хирси қаҳваран, харгӯши кӯҳӣ, сусморҳо ва хояндаҳои гуногун зиндагӣ мекунанд ва ҳамаи ин намудҳо қисми муҳими занҷираи экологии минтақа мебошанд. ‎‎Зоркӯл яке аз минтақаҳои муҳимтарини муҳоҷирати парандагон дар Осиёи Марказӣ мебошад. ‎Ҳар сол ҳазорҳо парандагон аз Сибир, Чин, Ҳиндустон ва дигар минтақаҳо ба ин ҷо меоянд. Кӯл ва ботлоқзорҳои атрофи он барои истироҳат ва лонагузории парандагон шароити мусоид фароҳам меоранд. ‎Дар ин минтақа намудҳои гуногуни, ғозҳои кӯҳӣ, қазҳо, ‎мурғобиҳо, қоқҳо,‎ уқобҳо, шоҳинҳо, лаклакҳо ‎мушоҳида мешаванд. ‎Баъзе аз ин намудҳо ба Китоби Сурхи Тоҷикистон ва ҷаҳон дохил гардидаанд. Аз ин рӯ ҳифзи онҳо аҳамияти байналмилалӣ дорад. ‎‎Гарчанде иқлими Зоркӯл хеле сахт бошад ҳам, дар ин минтақа навъҳои гуногуни растаниҳо мерӯянд. ‎Растаниҳои баландкӯҳӣ қобилияти мутобиқшавӣ ба ҳарорати паст ва шамолҳои сахтро доранд. Онҳо барои ҳайвонот манбаи муҳими ғизо ба ҳисоб мераванд. ‎Дар мамнуъгоҳ алафҳои кӯҳӣ, буттаҳои пастқад, растаниҳои доруворӣ ва намудҳои гуногуни гулҳои саҳроӣ мерӯянд. ‎Бисёре аз растаниҳои минтақа хусусияти шифобахш дошта, дар тибби халқӣ истифода мешаванд. Ҳифзи онҳо барои нигоҳ доштани гуногунии биологӣ ва истифодаи минбаъдаи илмӣ аҳамияти калон дорад. ‎‎Мамнуъгоҳи Зоркӯл ҳамчун озмоишгоҳи табиии илмӣ хизмат мекунад. ‎Дар ин ҷо олимон масъалаҳои тағйирёбии иқлим, рафтори ҳайвоноти нодир, муҳоҷирати парандагон, рушди наботот, ‎тағйироти экологӣ дар минтақаҳои баландкӯҳиро меомӯзанд.. ‎Тадқиқотҳои илмӣ барои таҳияи чораҳои ҳифзи муҳити зист ва истифодаи оқилонаи захираҳои табиӣ мусоидат менамоянд. ‎Ҳамзамон донишҷӯён ва муҳаққиқони ҷавон метавонанд дар асоси маводи илмии ҷамъовардашуда корҳои тадқиқотӣ анҷом диҳанд. ‎‎Гарчанде ҳадафи асосии мамнуъгоҳ ҳифзи табиат бошад ҳам, он барои рушди иқтисодӣ низ аҳамият дорад. ‎Рушди сайёҳии экологӣ метавонад ба беҳтар гардидани вазъи иқтисодии аҳолии маҳаллӣ мусоидат намояд. Сайёҳон аз кишварҳои гуногун барои тамошои манзараҳои нотакрори ВМКБ ва шиносоӣ бо табиати Зоркӯл ба минтақа меоянд. ‎‎Мамнуъгоҳи давлатии табиии Зоркӯл яке аз нодиртарин ва арзишмандтарин минтақаҳои табиии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Ин гӯшаи зебои Ватан дорои сарватҳои бузурги табиӣ, гуногунии биологӣ, манзараҳои дилфиреб ва аҳамияти бузурги илмӣ мебошад. ‎Зоркӯл на танҳо макони зисти ҳайвоноту растаниҳои нодир, балки рамзи эҳтироми инсон ба табиат ва намунаи муносибати оқилона ба муҳити зист мебошад. Ҳифзи ин мероси бебаҳо вазифаи муқаддаси ҳар як шаҳрванд аст. ‎Танҳо дар сурати нигоҳдорӣ ва истифодаи оқилонаи сарватҳои табиӣ мо метавонем ин ганҷинаи нодири Помирро барои наслҳои оянда ҳифз намуда, ба рушди устувори ҷомеа мусоидат намоем. Мамнуъгоҳи Зоркӯл имрӯз ва фардо ҳамчун яке аз беҳтарин намунаҳои ҳифзи табиат дар Тоҷикистон ва ҷаҳон боқӣ хоҳад монд. ‎ ‎Сардори РВКД дар ВМКБ ‎генерал- майори милитсия ‎Шафизода Рустам Исмоил