Дар шароити ташаккули давлати ҳуқуқбунёд ва ҷомеаи шаҳрвандӣ баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии аҳолӣ яке аз вазифаҳои муҳим ва афзалиятнок ба ҳисоб меравад. Маърифати ҳуқуқӣ на танҳо маҷмӯи донишҳо дар бораи қонунҳо, ҳуқуқу уҳдадориҳои шаҳрвандон мебошад, балки сатҳи шуур, фарҳанг ва масъулияти шаҳрвандиро низ дар бар мегирад. Дар ин раванд нақши мақомоти ҳифзи ҳуқуқ, аз ҷумла нозирони минтақавии милитсия, хеле муҳим буда, онҳо ҳамчун пайванди мустақим байни давлат ва ҷомеа фаъолият мекунанд.

Мақсади ин мақола баррасии моҳият ва аҳамияти баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон, муайян намудани омилҳои таъсиррасон ва таҳлили нақши нозирони минтақавии милитсия дар ин самт мебошад.

Мафҳум ва аҳамияти маърифати ҳуқуқӣ

Маърифати ҳуқуқӣ маҷмӯи дониш, малака ва арзишҳоест, ки ба шахс имкон медиҳад қонунҳоро дуруст дарк намуда, ҳуқуқу уҳдадориҳои худро амалӣ созад. Шахсе, ки дорои маърифати баланди ҳуқуқӣ мебошад, қонуншиканӣ намекунад, манфиатҳои қонунии худро ҳимоя карда метавонад ва дар ҳаёти ҷамъиятӣ фаъолона иштирок менамояд.

Аҳамияти маърифати ҳуқуқӣ дар он зоҳир мегардад, ки сатҳи пасти он метавонад боиси афзоиши ҳуқуқвайронкуниҳо, муноқишаҳои иҷтимоӣ, зӯроварӣ дар оила, фасод ва дигар падидаҳои номатлуб гардад. Баръакс, баланд будани маърифати ҳуқуқӣ омили асосии таъмини волоияти қонун, суботи ҷомеа ва эътимоди шаҳрвандон ба давлат мебошад.

Давлат дар самти баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон нақши калидӣ дорад. Қабули барномаҳо ва стратегияҳои давлатӣ, ташкили маъракаҳои иттилоотӣ, таҳияи маводи таълимӣ ва ҷалби воситаҳои ахбори омма аз ҷумлаи тадбирҳои муҳим мебошанд. Дар ин раванд, фаъолияти мақомоти давлатӣ, мақомоти ҳифзи ҳуқуқ, муассисаҳои таълимӣ ва ташкилотҳои ҷамъиятӣ аҳамияти махсус дорад.

Муассисаҳои таълимӣ бояд дар ташаккули маърифати ҳуқуқии насли наврас саҳми босазо гузоранд. Омӯзиши фанҳои ҳуқуқӣ дар мактабҳо ва донишгоҳҳо, баргузории дарсҳои кушод, семинарҳо ва вохӯриҳо бо ҳуқуқшиносон метавонад дониши ҳуқуқии ҷавононро густариш диҳад. Ҳамзамон, ҷалби волидон ва ҷомеаи маҳаллӣ ба ин раванд натиҷаҳои мусбат ба бор меорад.

Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон масъалаи баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии аҳолӣ дар як қатор санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ инъикос ёфтааст. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрвандро кафолат дода, риояи қонунро уҳдадории ҳар як шахс медонад.

Ҳамчунин, барномаҳои давлатӣ ва стратегияҳои соҳавӣ ба масъалаи тарбияи ҳуқуқӣ, баланд бардоштани фарҳанги ҳуқуқӣ ва пешгирии ҳуқуқвайронкуниҳо равона гардидаанд. Дар ин замина мақомоти ҳифзи ҳуқуқ вазифадор шудаанд, ки корҳои фаҳмондадиҳӣ ва пешгирикунандаро дар байни аҳолӣ мунтазам ба роҳ монанд.

Дар замони ҷаҳонишавӣ ва рушди технологияҳои иттилоотӣ, воситаҳои ахбори омма ва платформаҳои рақамӣ ба абзори муассири баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ табдил ёфтаанд. Барномаҳои телевизионӣ ва радиоӣ, мақолаҳои таҳлилӣ, сомонаҳои интернетӣ ва шабакаҳои иҷтимоӣ метавонанд маълумоти ҳуқуқиро ба доираи васеи аҳолӣ дастрас намоянд.

Истифодаи замимаҳои мобилӣ, порталҳои хизматрасонии давлатӣ ва пойгоҳҳои иттилоотии ҳуқуқӣ имконият медиҳанд, ки шаҳрвандон ба қонунҳо, қарорҳо ва тавзеҳоти ҳуқуқӣ ба осонӣ дастрасӣ пайдо кунанд. Ин раванд шаффофият ва эътимоди шаҳрвандонро ба низоми ҳуқуқӣ тақвият мебахшад.

Яке аз самтҳои муҳими маърифати ҳуқуқӣ пешгирии ҳуқуқвайронкунӣ мебошад. Шаҳрвандоне, ки аз ҷавобгарии ҳуқуқӣ ва оқибатҳои ҳуқуқвайронкунӣ огоҳанд, эҳтимоли камтар доранд, ки қонунро вайрон намоянд. Махсусан, корҳои фаҳмондадиҳӣ дар байни ҷавонон, занон ва гурӯҳҳои осебпазир аҳамияти калон доранд.

Ташкили вохӯриҳо, машваратҳои ройгони ҳуқуқӣ, рӯзҳои қабули шаҳрвандон ва маъракаҳои иттилоотӣ метавонад ба болоравии сатҳи маърифати ҳуқуқӣ ва коҳиши ҳуқуқвайронкунӣ мусоидат намояд. Дар ин самт, ҳамкории зичи мақомоти ҳифзи ҳуқуқ бо ҷомеа нақши муҳим мебозад.

Бо вуҷуди тадбирҳои андешидашуда, дар баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон як қатор мушкилиҳо вуҷуд доранд. Аз ҷумла, дастрасии маҳдуд ба маълумоти ҳуқуқӣ дар минтақаҳои дурдаст, сатҳи пасти саводнокии ҳуқуқӣ ва бетаваҷҷуҳии баъзе қишрҳои ҷомеа ба масъалаҳои ҳуқуқӣ.

Сатҳи маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон аз як қатор омилҳо вобастагӣ дорад, аз ҷумла:

Нокифоя будани корҳои фаҳмондадиҳӣ, дастрас набудани маълумоти ҳуқуқӣ ва бетаваҷҷуҳии баъзе шаҳрвандон ба омӯзиши қонунҳо боиси паст гардидани маърифати ҳуқуқӣ мегардад.

Нақши нозирони минтақавии милитсия дар баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ

Нозирони минтақавии милитсия ҳамчун намояндагони мақомоти корҳои дохилӣ дар маҳалҳо фаъолият намуда, бо аҳолӣ робитаи мустақим доранд. Маҳз ҳамин робитаи наздик ба онҳо имконият медиҳад, ки дар самти баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон саҳми назаррас гузоранд.

Вазифаҳои асосии нозирони минтақавӣ дар ин самт иборатанд аз:

Нозирони минтақавии милитсия метавонанд аз шаклҳо ва усулҳои гуногуни кори тарбиявию фаҳмондадиҳӣ истифода баранд, аз ҷумла:

Ин усулҳо ба баланд шудани сатҳи огоҳии ҳуқуқии шаҳрвандон ва ташаккули муносибати эҳтиромона ба қонун мусоидат мекунанд.

Баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон танҳо бо кӯшиши мақомоти ҳифзи ҳуқуқ маҳдуд намешавад. Дар ин раванд ҳамкории зичи ҷомеа, оила, муассисаҳои таълимӣ ва ташкилотҳои ҷамъиятӣ зарур мебошад.

Нозирони минтақавии милитсия метавонанд ҳамчун ҳамоҳангсози ин ҳамкорӣ баромад намуда, шаҳрвандонро ба иштироки фаъол дар ҳаёти ҷамъиятӣ ва ҳифзи тартиботи ҷамъиятӣ ҷалб намоянд.

Дар ҷамъбаст бояд гуфт, ки баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон омили муҳимми таҳкими давлати ҳуқуқбунёд ва таъмини суботи иҷтимоӣ мебошад. Дар ин раванд нақши нозирони минтақавии милитсия хеле назаррас буда, фаъолияти самараноки онҳо метавонад ба коҳиш ёфтани ҳуқуқвайронкуниҳо ва боло рафтани сатҳи фарҳанги ҳуқуқии ҷомеа мусоидат намояд.

Тақвияти корҳои фаҳмондадиҳӣ, истифодаи усулҳои муосир ва густариши ҳамкории ҷомеа бо мақомоти ҳифзи ҳуқуқ кафолати муваффақият дар ин самт хоҳад буд.

Сардори Раёсати ҳифзи тартиботи ҷамъиятии ВКД Ҷумҳурии Тоҷикистон 

генерал-майори милитсия Ҳамидзода Б. П.